اين سنوات گاهى حاجى ميرزا حسن خان و گاهى محمد خان و گاهى ميرزا رضى خان كه همه از اجزاى سفارت اسلامبول‌اند ، قونسول بوده‌اند . و در هذه السنه حاجى ميرزا حبيب اللّه خان كاشى قونسول بود . و امتيازى كه قونسول ايران بر ساير قونسولات دول دارد اينست كه به واسطهء اسلاميت داخل مكه و مدينه و عرفات و غيره مىشود و همه‌جا با رعيت خود همراه است ، و شريف و پاشا هم همه قسم ملاحظات از او مىكنند . و هريك از اين حجاج ايرانى كه از جده وارد مملكت حجاز مىشوند يك ريال و ربع كه قريب هفت هزار و پانصد دينار پول ايران است از بابت تذكره به قونسول جده مىدهند . و هريك از حجاج رعيت ايران كه در حجاز بميرد اگر قونسول بفهمد ، از تركهء او هم چيزى مىبرد و از ما به النزاع نيز ده يك به قونسول مىرسد . و از هر نفر شترى هم كه به سعديه و مكه ، حجاج ايرانى كرايه مىكنند چيزى به قونسول و مطوف و مخرج مىرسد . و از هر نفر شترى هم كه از مكه به مدينه و ينبع كرايه مىشود باز مبالغى به قونسولگرى خواهد رسيد . و حمله‌دارهائى كه از راه شام و جبل مىروند هرچند نفر حاجى ايرانى كه حمل كردند به جز حجه فروش ، بايد هر نفرى يك امپريال يا يك ليره حق حمل بدهند ، منتها حمله‌دارها دزدى مىنمايند و آن قدرى كه حاجى حمل كرده‌اند نمى - گويند . بسا هست پنجاه نفر حمل كرده و سى نفر به قلم مىدهند . اتباع ايرانى و رعيت دولت عليهء ايران كه ساكن جده و مكه‌اند به همه جهت بيست و پنج نفر بيشتر نيستند كه اين چند نفر مفصلهء ذيل از تجار ايرانى : حاجى محمد گازرانى شيعه ، حاجى ملا حسين لارى شيعه ، حاجى محمد باقر لارى شيعه ، حاجى عبد اللّه كاظم از بندر لنجه « 31 » و سنى ، زينل عليرضا از بندر لنجه و سنى ، [ و ] زينل ابو القاسم عوضى از اهالى بندر عباس و سنى است . و باقى آن بيست و پنج نفر كاسب‌اند . از اين رعاياى ايران هم نفرى نيم ليره پول تذكرهء اقامت به قونسول ايران مىرسد . حجاج ايرانى در اين سال و در اين سال از ايران به مكهء معظمه سه هزار و كثرى آمده بودند به اين معنى [ كه ] هشت صد نفر از راه شام آمد كه پنجاه نفر از آنها از تشنگى و باد سام مرده بودند ، و قريب يك‌صد نفر هم از راه جبل به دزدى و لباس تبديل آمدند ، و يك هزار و دويست نفر از راه

--> ( 31 ) - بندر لنگه .